PrEP và PEP: Lá Chắn Dự Phòng HIV Chủ Động Cho Cộng Đồng LGBTQ+

Nội dung bài viết

1. PrEP là gì? Ai nên cân nhắc sử dụng?
2. PEP - "Cứu cánh" khẩn cấp trong 72 giờ vàng
3. Phân biệt PrEP và PEP - Đừng nhầm lẫn để dự phòng đúng cách
4. Quy trình thăm khám, xét nghiệm PrEP/PEP tại cơ sở y tế thân thiện
5. Chủ Động Bảo Vệ Bản Thân Ngay Hôm Nay 

• PrEP dạng uống hàng ngày: phổ biến nhất, uống 1 viên/ngày vào giờ cố định.
• PrEP tiêm tác dụng kéo dài: trên thế giới đã có các lựa chọn tiêm định kỳ (ví dụ hoạt chất lenacapavir được FDA Hoa Kỳ và Cơ quan Dược phẩm châu Âu phê duyệt trong năm 2025 với tần suất tiêm 2 lần/năm). Đây là hướng đi nhiều tiềm năng giúp giảm gánh nặng "nhớ uống thuốc mỗi ngày", tuy nhiên tại Việt Nam các dạng tiêm kéo dài này chưa được triển khai rộng rãi. Bác sĩ tại Pride VN sẽ tư vấn phương án phù hợp và cập nhật nhất hiện có.

Ai nên cân nhắc PrEP?

PrEP phù hợp với những người có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ sau: quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su thường xuyên, có nhiều bạn tình, bạn tình có tình trạng HIV không rõ hoặc dương tính chưa đạt tải lượng vi-rút dưới ngưỡng phát hiện, từng mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) trong 6 tháng gần đây, hoặc có sử dụng chất kích thích trong quan hệ tình dục. Quyết định dùng PrEP nên dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa sau khi xét nghiệm HIV âm tính và kiểm tra chức năng thận.

2. PEP - "Cứu cánh" khẩn cấp trong 72 giờ vàng

Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể lường trước rủi ro. PEP (Post-Exposure Prophylaxis) là phác đồ điều trị dự phòng khẩn cấp dành cho người nghi ngờ vừa phơi nhiễm với HIV, ví dụ như quan hệ tình dục không an toàn với người có tình trạng HIV không xác định, bao cao su bị rách/tuột, hoặc bị tấn công tình dục.

Nguyên tắc "thời gian vàng"

Phác đồ điều trị

Phác đồ PEP tiêu chuẩn hiện nay thường kéo dài liên tục 28 ngày, sử dụng phối hợp nhiều loại thuốc kháng vi-rút. Các hướng dẫn lâm sàng cập nhật gần đây (CDC, 2025) tiếp tục nhấn mạnh việc lựa chọn phác đồ 3 thuốc để tối ưu hiệu quả và giảm tác dụng phụ. Người dùng PEP cần được xét nghiệm HIV trước khi bắt đầu, đồng thời tái khám và xét nghiệm lại theo mốc thời gian bác sĩ chỉ định (thường ở tuần thứ 6 và tuần thứ 12) để xác nhận kết quả cuối cùng.

3. Phân biệt PrEP và PEP - Đừng nhầm lẫn để dự phòng đúng cách

4. Quy trình thăm khám, xét nghiệm PrEP/PEP tại cơ sở y tế thân thiện

Rào cản lớn nhất khiến nhiều người trong cộng đồng LGBTQ+ chần chừ không đi khám thường không phải là chi phí hay quy trình, mà là nỗi lo bị phán xét, dò hỏi không cần thiết. Tại Pride VN, mọi quy trình đều được thiết kế để đảm bảo sự riêng tư và tôn trọng tuyệt đối.

Các xét nghiệm cần thiết trước khi dùng PrEP/PEP

Trước khi kê đơn, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm HIV (đảm bảo bạn đang âm tính), xét nghiệm chức năng gan - thận, tầm soát viêm gan B, và tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như lậu, giang mai, chlamydia nếu cần thiết. Đây là bước bắt buộc để đảm bảo thuốc an toàn với cơ địa từng người.

Theo dõi định kỳ khi dùng PrEP

Người sử dụng PrEP cần tái khám định kỳ mỗi 3 tháng để xét nghiệm lại HIV, kiểm tra chức năng thận và tầm soát STIs, giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh nếu có bất thường.

Vì sao nên chọn cơ sở y tế thân thiện với cộng đồng?

Một môi trường y tế không kỳ thị giúp bạn thoải mái chia sẻ trung thực về đời sống tình dục, từ đó bác sĩ mới có thể tư vấn chính xác và hiệu quả nhất. Đừng để sự e ngại khiến bạn trì hoãn việc bảo vệ chính mình.

Chủ Động Bảo Vệ Bản Thân Ngay Hôm Nay

PrEP và PEP là hai công cụ mạnh mẽ giúp bạn làm chủ sức khỏe tình dục của chính mình. Dù bạn đang cân nhắc dự phòng lâu dài với PrEP hay vừa trải qua một tình huống rủi ro cần xử trí khẩn cấp bằng PEP, điều quan trọng nhất là hành động kịp thời và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa thay vì tự ý sử dụng thuốc. Mỗi cơ địa là khác nhau, và chỉ có thăm khám trực tiếp mới giúp xác định phác đồ phù hợp, an toàn nhất cho bạn.